طرح مطالعاتی
منظور طرحی است که بر اساس قرارداد بین سازمان ویا سایر دستگاه های اجرایی یا موسسات علمی و یاغ مطالعاتی متخصص برای بررسی خاصی اجرا می گردد.
این نوع طرح ها به 2 نوع انجام می شود :
الف) برخی از طرح های مطالعاتی در واقع مقدمه با پیش زمینه ای برای اجرای طرح های عمرانی انتفاعی یا غیر انتفاعی هستند. مثلاً برای احداث یک نیروگاه لازم است که قبلاً مطالعات مکان یابی، نقشه برداری، عکس هوایی و غیره انجام شودو لذا قبل از اجرای طرح عمرانی لزوماً طرح مطالعاتی باید انجام شود.
ب) برخی از طرح های مطالعاتی مستقل بوده و ارتباطی به طرح های عمرانی انتفاعی یا غیر انتفاعی ندارند بلکه نتیجه حاصل از اجرای طرح مستقلاً قابل بهره برداری بوده و برای دستگاه اجرایی مطلوب می باشد. مانند بررسی تاثیر آموزش ضمن خدمت معلمان بر یادگیری دانش آموزان.

طرح عمرانی غیر انتفاعی
منظور طرحی است که برای انجام برنامه های رفاه اجتماعی و عملیات زیر بنایی و یا احداث ساختمان و تاسیسات جهت تسهیل کلیه وظایف دولت اجرا می گردد و هدف اصلی آن حصول در آمد نمی باشد. اینگونه طرح ها پس از بهره برداری سود ده نبوده و صرفاً برای افزایش جامعه و یا نگهداشتن رفاه جامعه در همان سطح موجود اجرا می گردند. مانند : ساخت و احداث مدرسه، جاده سازی و موارد مشابه دیگر.

طرح عمرانی انتفاعی
منظور طرحی است که در مدت معقولی پس از شروع به بهره برداری علاوه بر تامین هزینه های جاری و اسهلاک سرمایه، سود متناسبی به تبعیت از سیاست دولت را نیز عاید نماید.
بر این اساس اولاً: وجوهی که برای اجرای این نوع طرح ها پرداخت می شود به صورت وام بوده و دستگاه اجرا کننده طرح، پس از تکمیل و بهره برداری از پروژه مکلف است اصل و بهره متعلق را طبق قرارداد منعقد با وزارت دارایی در سررسید مقرر به خزانه بپردازد.
ثانیاً : دولت برای نگهداری و تعمیر و بازسازی و سایر هزینه های احتمالی آتی هیچگونه هزینه ای پرداخت نخواهد کرد.
ثالثاً : دستگاه اجرایی مکلف است علاوه بر باز پرداخت اصل و بهره وام، سود متناسبی را کسب و به خزانه دولت واریز نماید. از نمونه های بارز طرح عمرانی انتفاعی می توان به طرح احداث یا توسعه راه آهن یا احداث نیروگاه، انتقال برق، تاسیسات فاضلاب و سایر موارد مشابه اشاره کرد.

-جلسه پانزدهم:

طرح های عمرانی به 3 دسته تقسیم می شوند:

1- طرح عمرانی انتفاعی

2- طرح عمرانی غیر انتفاعی

3- طرح مطالعاتی

ششمین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

طرح های عمرانی باید به صورت سرمایه گذاری ثابت شامل هزینه های غیر ثابت وابسته در مورد مطالعه و اجرا و یا مطالعات اجرا گردد و تمام یا قسمتی از هزینه های اجرای آن از محل اعتبارات .عمرانی تامین می شود

پنجمین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

طرح عمرانی باید به منظور تحقق بخشیدن به هدف های برنامه عمرانی پنج ساله انجام شود، بنابراین اگر در مورد طرحی در برنامه پنج ساله هدف گذاری نشده باشد هرچند طرح مذکور بسیار مهم و حائز اهمیت باشد مشمول عنوان طرح عمرانی نخواهد بود.

به عنوان مثال اجرای طرح های دستوری که در سفرهای استانی از سوی مقام رهبری یا ریاست جمهوری و سایر مسئولین در دستور کار قرار می گیرند عموماً طرح های عمرانی تلقی نمی شوند چرا که بنا به مقتضیات زمانی و محلی و برای رفع یک مشکل و مساله خاص و بدون توجه به اهداف برنامه پنج ساله مطرح می گردند ولی اگر همین دستورات در راستای برنامه پنج ساله و با رعایت دیگر شرایط طرح های عمرانی باشد به عنوان طرح عمرانی تلقی خواهد شد.

بند3 ماده 1 قانون برنامه و بودجه، برنامه عمرانی پنج ساله را تعریف نموده است.

چهارمین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

طرح عمرانی باید در مدت معین و با اعتبار معین انجام پذیرد. پس اگر برای طرحی مدت معینی پیش بینی نشده یا اعتباری نداشته باشد ولی همه شرایط را داشته باشد ولی برای آن اعتباری در بودجه پیش بینی نشده باشد، طرح عمرانی تلقی نخواهد شد.

سومین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

در مورد طرح عمرانی حتماً باید مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی توسط دستگاه اجرایی انجام گرفته باشد و انجام مطالعه پیش مقدمه هر طرح عمرانی می باشد.

بررسی حقوقی موضوع پیمان

مطابق مقررات قانون برنامه و بودجه مصوب ۱۰ اسفند ۱۳۵۱ ، موضوع هر پیمان ( قرارداد پیمانکاری ) انجام طرح های عمرانی توسط طرفین پیمان(کارفرما و پیمانکار) می باشد و در همین قانون در بند 10 ماده 1 طرح عمرانی به این شرح تعریف شده است:

"منظور مجموعه عملیات و خدمات مشخصی است که بر اساس مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی که توسط دستگاه اجرایی انجام می شود طی مدت معینی و با اعتبار معینی برای تحقق بخشیدن به هدف های برنامه عمرانی پنجساله به صورت سرمایه گذاری ثابت شامل هزینه های غیر ثابت وابسته در مورد مطالعه و اجرا و یا مطالعات اجرا می گردد و تمام یا قسمتی از هزینه های اجرای آن از محل اعتبارات عمرانی تامین می شود.

بر این اساس هر طرحی که از سوی دستگاه های اجرایی ارائه یا در حال اجرا باشد طرح عمرانی تلقی نمی شود بلکه برای عمرانی تلقی شدن یک طرح باید شرایطی وجود داشته باشد که این شرایط در آموزش آتی مطرح خواهد شد.

پیمان، قراردادی تشریفاتی است و در صورت عدم رعایت تشریفات انعقاد آن، قرار دادی که بین دستگاه اجرایی(کارفرما) و پیمانکار امضاء می شود باطل و از درجه اعتبار ساقط می باشد. این تشریفات عبارتند از:

1- برگزاری مناقصه :

روشی که در آن سازمان های عمومی ، خرید کالا یا خدمات مورد نیاز خود را به رقابت گذاشته و با اشخاص حقیقی یا حقوقی که کمترین قیمت یا مناسب ترین شرایط را پیشنهاد می کنند معامله می نمایند. پس الزاماً پایین بودن قیمت، شرط برنده شدن در مناقصه نمی باشد و در طرح های عمرانی به جزء موارد خاص، اصل بر این است که هر نوع کالا یا خدماتی از طریق مناقصه خریداری شود و با این وصف، برگزاری مناقصه، مقدمه و تشریفات اول انعقاد پیمان می باشد .

2- قرارداد متحدالشکل:

رعایت مفاد و مندرجات قرارداد متحدالشکل (که با عنوان موافقتنامه، شرایط عمومی و شرایط خصوصی پیمان)از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به استناد ماده 23 قانون برنامه و بودجه کشور مصوب سال 1351 طی بخشنامه ای به کلیه دستگاههای اجرائی کشور ابلاغ شده است.