✳️ با توجه به اینکه موضوع پیمان الزاماً انجام طرح های عمرانی بوده و مطابق قانون، مسئولیت تهیه و اجرای طرح های عمرانی نیز بر عهده دستگاه های اجرایی دولتی می باشد از اینرو در سند پیمان ، کارفرما همیشه شخص حقوقی بوده و شخص حقیقی یا حقوقی غیر دولتی قطعاً نمی تواند به عنوان کارفرما طرف پیمان واقع شود.( ماده 6 شرایط عمومی پیمان )

✅ در عمل مشاهده می شود که بسیاری از اشخاص حقیقی یا حقوقی غیر دولتی به عنوان کارفرما مبادرت به انعقاد قرارداد با پیمانکار می نمایند .

❇️ در این خصوص لازم به ذکر است که چنین قراردادهایی اگرچه در آنها عیناً از الفاظ و کلمات پیمان استفاده شده و دقیقاً همان قالب پیمان می باشد، ولی این نوع قراردادها به معنی اخص ، پیمان تلقی نشده و به لحاظ حقوقی و قضایی، آثار و ضمانت اجراهای قانونی پیمان نیز بر آنها مترتب نمی باشد بلکه باید توجه نمود که این نوع قراردادها صرفاً می تواند به عنوان یک نمونه از قراردادهای عادی و معمولی موضوع ماده 10 قانون مدنی قرار گیرد و در نتیجه آثار قرارداد عادی بر آنها مترتب خواهد بود.

سوال شده است که :

با سلام, وزارت راه و شهرسازی در قراردادهای خود پیش پرداخت را که از شرایط عمومی پیمانهاست لغو کرده و هیچ ریالی را بعنوان پیش پرداخت به پیمانکار نمی دهد آیا کارفرما می تواند شرط مسلم و عمومی پیمان را لغو کند؟ با تشکر

پاسخ :

با سلام ، چنانچه جزو اسناد قرارداد، شرایط عمومی پیمان باشد و پیش پرداخت استثناء نشده باشد. می بایستی پرداخت گردد. همچنین اگر محل اعتبار طرح عمرانی باشد نیز چون شرایط عمومی پیمان، بدون استثناء بر آن حاکم خواهد بود. لذا به استناد ماده 36 شرایط عمومی پیمان و آیین نامه تضمین معاملات دولتی مصوب 1394 هیأت وزیران، پیش پرداخت می بایستی پرداخت گردد. پس فقط در صورتیکه محل اعتبار طرح عمرانی نباشد و شرایط عمومی پیمان بر قرارداد حاکم نگردد و یا پرداخت پیش پرداخت در آن استثناء شود. پیش پرداخت به پیمانکار پرداخت نخواهد شد.

طرح مطالعاتی
منظور طرحی است که بر اساس قرارداد بین سازمان ویا سایر دستگاه های اجرایی یا موسسات علمی و یاغ مطالعاتی متخصص برای بررسی خاصی اجرا می گردد.
این نوع طرح ها به 2 نوع انجام می شود :
الف) برخی از طرح های مطالعاتی در واقع مقدمه با پیش زمینه ای برای اجرای طرح های عمرانی انتفاعی یا غیر انتفاعی هستند. مثلاً برای احداث یک نیروگاه لازم است که قبلاً مطالعات مکان یابی، نقشه برداری، عکس هوایی و غیره انجام شودو لذا قبل از اجرای طرح عمرانی لزوماً طرح مطالعاتی باید انجام شود.
ب) برخی از طرح های مطالعاتی مستقل بوده و ارتباطی به طرح های عمرانی انتفاعی یا غیر انتفاعی ندارند بلکه نتیجه حاصل از اجرای طرح مستقلاً قابل بهره برداری بوده و برای دستگاه اجرایی مطلوب می باشد. مانند بررسی تاثیر آموزش ضمن خدمت معلمان بر یادگیری دانش آموزان.

طرح عمرانی غیر انتفاعی
منظور طرحی است که برای انجام برنامه های رفاه اجتماعی و عملیات زیر بنایی و یا احداث ساختمان و تاسیسات جهت تسهیل کلیه وظایف دولت اجرا می گردد و هدف اصلی آن حصول در آمد نمی باشد. اینگونه طرح ها پس از بهره برداری سود ده نبوده و صرفاً برای افزایش جامعه و یا نگهداشتن رفاه جامعه در همان سطح موجود اجرا می گردند. مانند : ساخت و احداث مدرسه، جاده سازی و موارد مشابه دیگر.

پنجمین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

طرح عمرانی باید به منظور تحقق بخشیدن به هدف های برنامه عمرانی پنج ساله انجام شود، بنابراین اگر در مورد طرحی در برنامه پنج ساله هدف گذاری نشده باشد هرچند طرح مذکور بسیار مهم و حائز اهمیت باشد مشمول عنوان طرح عمرانی نخواهد بود.

به عنوان مثال اجرای طرح های دستوری که در سفرهای استانی از سوی مقام رهبری یا ریاست جمهوری و سایر مسئولین در دستور کار قرار می گیرند عموماً طرح های عمرانی تلقی نمی شوند چرا که بنا به مقتضیات زمانی و محلی و برای رفع یک مشکل و مساله خاص و بدون توجه به اهداف برنامه پنج ساله مطرح می گردند ولی اگر همین دستورات در راستای برنامه پنج ساله و با رعایت دیگر شرایط طرح های عمرانی باشد به عنوان طرح عمرانی تلقی خواهد شد.

بند3 ماده 1 قانون برنامه و بودجه، برنامه عمرانی پنج ساله را تعریف نموده است.

چهارمین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

طرح عمرانی باید در مدت معین و با اعتبار معین انجام پذیرد. پس اگر برای طرحی مدت معینی پیش بینی نشده یا اعتباری نداشته باشد ولی همه شرایط را داشته باشد ولی برای آن اعتباری در بودجه پیش بینی نشده باشد، طرح عمرانی تلقی نخواهد شد.

سومین شرط لازم برای عمرانی تلقی شدن طرح

در مورد طرح عمرانی حتماً باید مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی توسط دستگاه اجرایی انجام گرفته باشد و انجام مطالعه پیش مقدمه هر طرح عمرانی می باشد.

طرح عمرانی مجموعه ای از عملیات و خدمات مشخص است و لذا مجموعه و مشخص بودن طرح اوصاف اصلی طرح های عمرانی می باشند.

مجموعه است به این معنی که طرح عمرانی حتماً متشکل از دو جزء 1- عملیات 2- خدمات است و اگر موضوع طرح فقط انجام عملیات مثل حفاری، خاکبرداری یا تخریب و امثال آن باشد یا فقط شامل خدمات همچون نظارت ، مشاوره و طراحی یا غیره باشد طرح مذکور طرح عمرانی نخواهد بود.

مشخص است به این معنی که همه شرایط انجام طرح و مشخصات و اوصاف و تعهدات طرح از قبل تعیین و فهرست شده باشد به عبارت دیگر طرفین باید بدانند که چه می کنند و چه باید بکنند.

بررسی حقوقی موضوع پیمان

مطابق مقررات قانون برنامه و بودجه مصوب ۱۰ اسفند ۱۳۵۱ ، موضوع هر پیمان ( قرارداد پیمانکاری ) انجام طرح های عمرانی توسط طرفین پیمان(کارفرما و پیمانکار) می باشد و در همین قانون در بند 10 ماده 1 طرح عمرانی به این شرح تعریف شده است:

"منظور مجموعه عملیات و خدمات مشخصی است که بر اساس مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی که توسط دستگاه اجرایی انجام می شود طی مدت معینی و با اعتبار معینی برای تحقق بخشیدن به هدف های برنامه عمرانی پنجساله به صورت سرمایه گذاری ثابت شامل هزینه های غیر ثابت وابسته در مورد مطالعه و اجرا و یا مطالعات اجرا می گردد و تمام یا قسمتی از هزینه های اجرای آن از محل اعتبارات عمرانی تامین می شود.

بر این اساس هر طرحی که از سوی دستگاه های اجرایی ارائه یا در حال اجرا باشد طرح عمرانی تلقی نمی شود بلکه برای عمرانی تلقی شدن یک طرح باید شرایطی وجود داشته باشد که این شرایط در آموزش آتی مطرح خواهد شد.